Kategorie
Błędy słownikowe

Reprezentacyjny czy reprezentatywny? – paronimy

Dzisiaj weźmiemy na warsztat językową pułapkę, w którą łatwo wpaść, jeśli nie zna się dokładnie znaczenia używanych słów. Zdarza się, że mylimy podobnie brzmiące wyrazy, czyli tak zwane paronimy. Pora pozbyć się wątpliwości raz na zawsze. Oto kilka przykładów takich zestawień.

Kategorie
Błędy słownikowe częste błędy

Tudzież to nie albo!

Niektórzy, chcący wysławiać się nad wyraz inteligentnie, używają czasem takich archaizmów, że nie do końca pamiętają ich znaczenie. I tak właśnie jest z “tudzież”. Poniżej przykładowe zdanie:

“Dzisiaj wieczorem pójdziemy do kina, tudzież do teatru czy do opery”

Przykładowe zdania sugeruje, że jego bohaterowie pójdą wieczorem do kina i do teatru lub do opery. Mogłoby się to wydawać sensowne, gdyby nie to, że jednego wieczoru dość trudno byłoby zdążyć zobaczyć seans filmowy i przedstawienie.

Spójrzmy jeszcze na to zdanie:

“Jutro, do szkoły, włożę bluzę, tudzież sweter”

Brzmi to dość abstrakcyjnie, gdyż mało prawdopodobne jest, że w szkole jest aż tak zimno, by zakładać i sweter, i bluzę.

Zatem: 

[important]Tudzież = i = oraz = także[/important]

Znaki równości są w tym miejscu umowne, gdyż są to wyrazy bliskoznaczne, które, jak wiadomo, niektórymi elementami znaczeniowymi się różnią.

[important]To spójnik określający jednoczesne występowanie.[/important]

Tudzież to nie lub i albo. Warto o tym pamiętać.

Kategorie
Błędy słownikowe częste błędy

Funkcja a funkcjonalność

Tym, którzy jeszcze tego nie wiedzą, trzeba w końcu wyjaśnić, że “funkcja” i “funkcjonalność” to dwa różne słowa o dwóch różnych znaczeniach. Ostatnimi czasy coraz częściej używa się ich zamiennie mówiąc/pisząc:

  • nowe funkcjonalności sklepu internetowego
  • iPad 2 ma więcej funkcjonalności

Takich przykładów można by wymieniać wiele. Należy jednak zauważyć, że funkcjonalność to rzeczownik niepoliczalny. Sklep internetowy może mieć nowe funkcje, a ogólnie być funkcjonalny. iPad 2 może mieć więcej funkcji, niż jedynka, może też być dzięki temu bardziej funkcjonalny.

Tego typu błędy popełniają nawet redaktorzy tak wielkich korporacji, jak Microsoft, więc nie można się dziwić, że funkcjonalności się tak upowszechniły.

Kategorie
Błędy słownikowe częste błędy

Włącz światło/wyłącz światło

Dziś chciałam napisać parę słów na temat włączania i wyłączania światła, jednak wpis ten bynajmniej nie będzie dotyczył oszczędności energii.

Spotkałam się z różnymi zwrotami oznaczającymi czynność włączania światła: włącz światło, zapal światło, zaświeć światło, oświeć światło, a także wyłączania go: wyłącz światło czy zgaś światło.

Otóż światło powinniśmy włączać, ale błędem językowym nie będzie zapalenie go (z powodów historycznych, kiedy to jasność była jednoznaczna z zapaleniem świecy). Unikałabym raczej zaświecania światła, a już tym bardziej oświecania go.

Jeśli mowa o wyłączaniu, to możemy się swobodnie posługiwać obiema formami (a może ktoś zna inne, których nie wymieniłam?). Zatem wyłączamy i gasimy światło. Warto w tym miejscu powołać się na prof. Mirosława Bańkę – który w Poradni językowej słusznie zauważył, że światło możemy zgasić w domu, jednak elektrownię poprosimy już tylko o wyłączenie światła, a nie jego zgaszenie.

Na koniec dowcip, który idealnie ilustruje ten wpis:
– Mamo!
– Co?
– Choinka się pali!
– Nie pali tylko świeci.
– Mamo, cały pokój się świeci!a

Kategorie
Błędy słownikowe o tym i owym

Strrrrasznie

Chciałabym napisać o “strasznie”, w kontekście, na przykład “strasznie chcę zobaczyć ten film”. Oczywiście, to zdanie samo się wyklucza, ponieważ strasznie jest wyrazem nacechowanym negatywnie, podczas gdy całe zdanie jest pełne radości i nadziei. Teoretycznie jest to więc oksymoron. Ale nie do tego zmierzam. Do niedawna byłam wielkim wrogiem tego przysłówka. Od jakiegoś czasu zrozumiałam jednak zamysł jego użytkowników. Mowa tu o podkreśleniu swoich intencji. Zdanie “strasznie chcę zobaczyć ten film” jest dużo bardziej emocyjne niż “bardzo chcę zobaczyć ten film”. Na tej samej zasadzie działa zdanie “jak ja ją strasznie lubię”. Brzmi dużo dobitniej niż “jak ja ją bardzo lubię”.

Ale podsumować muszę w ten sposób, że oczywiście, przysłówek ten w takich kontekstach to wyraz potoczny i nie powinno się go stosować oficjalnie, a już na pewno nie powinny go używać osoby medialne, a zauważyłam kiedyś, że lubi go bardzo Kinga Rusin (której to ja bardzo nie lubię).

A co Wy sądzicie o “strasznie”? Zapraszam do dyskusji.

Kategorie
Błędy słownikowe częste błędy

Posiadać a mieć

Tak. Jest między tymi wyrazami dość istotna różnica.

Posiada się rzeczy materialne, zwykle bardzo cenne. Można też posiadać jakąś umiejętność lub wiedzę, można posiadać rodzinę lub jakąś cechę.

Ma się pozostałe 🙂

Zatem: “Mam prawo jazdy kategorii B”, a nie “Posiadam prawo jazdy kategorii B”. (mówiąc o dokumencie)

oraz

“Mam problem”, a nie “Posiadam problem”.