Kategorie
Błędy interpunkcyjne

Przecinek przed niż

Na początku wpisu przepraszam Was, drodzy czytelnicy, za to, że ostatnio tak mało tu wpisów związanych stricte z językiem polskim. Dziś jednak nadrabiam zaległości i spieszę z wyjaśnieniem dylematu interpunkcyjnego.

Pisałam już o przecinku przed “czy”, ale równie często to właśnie przecinek przed niż może stanowić nie lada dylemat. To, czy będzie się on pojawiał, zależy od budowy zdania,a nie od samego charakteru “niż”.

Otóż, w przypadku zdań złożonych, gdy “niż” oddziela zdania podrzędne lub równoważnik zdania, postawimy przed nim przecinek. “Niż” oddziela wtedy zdanie składowe, na przykład:

Jest znacznie lepiej, niż to sobie wyobrażałam

Widziałam więcej, niż chciałam

W przypadku, gdy “niż” pojawia się w zdaniu pojedynczym, przecinka nie stawiamy.

Dziś jest zimniej niż wczoraj

Droga do pracy zajmuje mi teraz więcej czasu niż wcześniej

Jak widać, można więc kierować się zasadą, że przecinek przed niż stawiamy w przypadku zdań złożonych, a nie stawiamy go, gdy mamy do czynienia ze zdaniami pojedynczymi.

Kategorie
Błędy fleksyjne częste błędy

Złodziei czy złodziejów?

Jest wiele wyrazów w języku polskim, które rzadko używane są w poszczególnych przypadkach. Dlatego też, gdy taki przypadek zastosujemy,  brzmią dziwnie. I nic z tym fantem nie zrobimy – w końcu i tak rzadko będziemy odmieniać wiadro w celowniku. Podobnie jest, jeśli konsekwentnie nie odmieniamy wyrazów, które odmienione być powinny.

Może brzmi to banalnie i jest oczywiste, ale taka jest prawda i warto o tym pamiętać podczas kolejnego zastanawiania się “czy moje nazwisko się odmienia“?

I właśnie takim wyrazem jest złodziej w liczbie mnogiej w dopełniaczu i w bierniku. O jego odmianę zostałam ostatnio poproszona. Mogłoby się wydawać, że nie ma tu żadnych problemów, bo odmieniamy standardowo, według zasad języka polskiego. Brzmi to jednak dziwnie.

Ale dobrze, przejdźmy do konkretów:

jak brzmi złodziej w dopełniaczu i bierniku liczby mnogiej?

[important]złodziei i złodziejów – obie formy są poprawne [/important]

Podobnie jak meczy i meczów oraz pokoi i pokojów.

Brzmi dziwnie, ale taka jest prawda 🙂

Przypadek LP LM
M złodziej złodzieje
D złodzieja złodziei/złodziejów
C złodziejowi złodziejom
B złodzieja złodziei/złodziejów
N złodziejem złodziejami
Ms złodzieju złodziejach
W złodzieju złodzieje

I wszystko jasne.

Kategorie
Błędy ortograficzne częste błędy

Jadę za granicę, ale wracam z zagranicy

Dziś chciałabym opisać pewną asymetrię w języku polskim. Otóż przyjęło się, że jeśli wyjeżdżamy poza nasz kraj, to jedziemy za granicę. Jeśli jednak stamtąd wracamy, to wracamy z zagranicy. Mogłoby się wydawać, że bardziej uzasadniona językowo będzie forma wracamy zza granicy (na zasadzie analogii). Forma ta jest poprawna, ale w zupełnie innym kontekście – w przypadku, gdy mamy na myśli samą linię graniczną. Możemy więc mówić o sąsiadach zza południowej granicy.

Jeśli mamy na myśli powrót do kraju, musimy pamiętać o tym, że wracamy z zagranicy.

Warto też na moment zatrzymać się przy bierniku (mimo że to właśnie wyżej omówiony dopełniacz sprawia większy kłopot). Często nie wiadomo, czy mamy na myśli za granicę czy zagranicę (w kontekście wyjeżdżamy za granicę) – oczywiście druga forma jest prawidłowa.

W przypadku narzędnika, również pojawiają się dylematy – za granicą czy zagranicą (przykład: jakie stosunki mają Polacy z zagranicą)? Oczywiście w tym kontekście zapisujemy wyraz łącznie. Jeśli jednak będziemy chcieli napisać, że ptaki przebywają zimą za granicą naszego kraju, zapiszemy to osobno.

Przede wszystkim należy się zatrzymać przy definicjach. Granica i zagranica to często synonimy – a przecież to dwa wyrazy o zupełnie innym znaczeniu. Granica jest linią graniczną, a zagranica ogółem krajów poza obszarem naszego kraju.

A jeśli interesują Cię podróże po kraju, a tym bardziej po Wrocławiu. Sprawdź – Vox Vratislaviensia Przewodnik po Wrocławiu.

Kategorie
Błędy fonetyczne o tym i owym

Wi-Fi – wymowa

Jakiś czas temu zostałam zapytana w e-mailu o wymowę słowa Wi-Fi. Obawiam się, że zapomniałam odpisać, więc teraz nadrabiam wpisem. Mam nadzieję, że zostanie mi to wybaczone 🙂

Otóż Wi-Fi (Wireless Fidelity), jako sieć bezprzewodowa, jest już standardem w Polsce od dobrych kilku lat. Nadal jednak nie do końca wiemy, jak ten skrótowiec wymawiać. Najczęstszą formą, z jaką się spotykamy jest po prostu [wifi]. Jest to umotywowane tym, że wyraz ten przeszedł do języka polskiego i jest on wymawiany według polskich zasad językowych.

Można się też spotkać z wymową [łifi] – ta jednakże prawidłowa nie jest ani według norm polskich, ani angielskich.

Często spotyka się również wymowę [łajfaj], która zapewne odniesiona jest do analogii Hi-Fi czy sci-fi, które to wymawiamy [hajfaj] i [sajfaj]. I ta wymowa również jest poprawna. Przynajmniej po angielsku.

Jako że ja zajmuję się językiem polskim, nie będę dłużej zastanawiać się nad normami angielskiej wymowy. U nas wszechobecna stała się forma [wifi] i to ona jest rozpowszechniana, na przykład w mediach. Wszyscy zapewne kojarzą reklamę z Sercem i Rozumem – “Swoboda to nie jest jakieś fifirifi, tylko WiFi!”.

Wi-fi chyba jeszcze nie trafiło do polskich słowników (a przynajmniej nie do tych, do których mam dostęp. Jeśli się mylę, proszę o podanie przykładów słowników, w których Wi-Fi znajdziemy). Gdy tylko się pojawi, językoznawcy na pewno zadbają o wyjaśnienie wymowy.

A jak Wy wymawiacie Wi-Fi?

Kategorie
częste błędy o tym i owym

Co z tym polskim?

Dzisiejszy wpis będzie raczej refleksyjny, co nie oznacza, że nie napiszę o dylematach językowych. Chciałabym wspomnieć o tym, z czym ostatnio spotykam się nagminnie – o błędach w różnych programach telewizyjnych i reklamach (nawet tych największych, na billboardach), a także i w czasopismach oraz w innych miejscach, w których błędy nie powinny się pojawiać. Zignoruje je dziesięć, dwadzieścia osób, ale dwudziesta pierwsza się nimi zbulwersuje.

Na początku starałam się nie zwracać na to uwagi, ale z powodu ogromu tych błędów, nie da się tego zjawiska po prostu zignorować, zwłaszcza że wielu moich znajomych również się tym irytowało. Kompletnie bez zasad (czyli z dowolnością i dodatkiem swobody) zapisuje się tam ostatnio między innymi:

  • małe i wielkie litery, na przykład każdy wyraz rozpoczynany wielkimi literami – “bo tak ładniej”, “żeby podkreślić”, “bo po angielsku też tak robią”,
  • wykrzyknik i znak zapytania (nikt chyba nie pamięta już zasad, że przed znakiem interpunkcyjnym nie stawiamy spacji! Chyba że jest to myślnik) – i tak na przykład, nowy serial MTV reklamuje się na billboardzie obok mojej pracy “Nowy serial MTV !”. Dwa programy na Polsacie – Trudne sprawy i Dlaczego ja? – za każdym razem, podpisując bohaterów i dodając komentarz, stawia się spację przed znakiem zapytania i przed wykrzyknikiem. Podobnie jest w porannym programie Jedynki – Kawa czy herbata – podczas konkursu, który zawsze jest opatrzony opisem, nagminnie pytanie kończy się odstępem i dopiero znakiem zapytania. Takich przykładów jest mnóstwo, w miarę upływu czasu, pokuszę się podanie większej ilości tych “perełek”,
  • myślniki i dywizy – najczęściej w zapisie nazwisk dwuczłonowych. Można na to jeszcze przymknąć oko, jeśli zapisuje to ktoś, kto nie ma nic wspólnego z takimi nazwiskami, ale gdy Pani Nowak-Kowalska zapisuje swoje nazwisko “Nowak ? Kowalska”, to już jest absurd – jak można nie wiedzieć, jak zapisać swoje nazwisko?

Gdyby się dłużej zastanowić, można by wymieniać w nieskończoność. Zastanawia jednak to, jak potężne stacje telewizyjne czy ogromne wydawnictwa, mogą sobie na coś takiego pozwolić? Przecież cierpi na tym ich (wątpliwa już) reputacja. Zawsze myślałam, że w takich miejscach “ma się od tego ludzi”.

A jakie Wy ostatnio wychwyciliście błędy?

Kategorie
Błędy słownikowe częste błędy

Tudzież to nie albo!

Niektórzy, chcący wysławiać się nad wyraz inteligentnie, używają czasem takich archaizmów, że nie do końca pamiętają ich znaczenie. I tak właśnie jest z “tudzież”. Poniżej przykładowe zdanie:

“Dzisiaj wieczorem pójdziemy do kina, tudzież do teatru czy do opery”

Przykładowe zdania sugeruje, że jego bohaterowie pójdą wieczorem do kina i do teatru lub do opery. Mogłoby się to wydawać sensowne, gdyby nie to, że jednego wieczoru dość trudno byłoby zdążyć zobaczyć seans filmowy i przedstawienie.

Spójrzmy jeszcze na to zdanie:

“Jutro, do szkoły, włożę bluzę, tudzież sweter”

Brzmi to dość abstrakcyjnie, gdyż mało prawdopodobne jest, że w szkole jest aż tak zimno, by zakładać i sweter, i bluzę.

Zatem: 

[important]Tudzież = i = oraz = także[/important]

Znaki równości są w tym miejscu umowne, gdyż są to wyrazy bliskoznaczne, które, jak wiadomo, niektórymi elementami znaczeniowymi się różnią.

[important]To spójnik określający jednoczesne występowanie.[/important]

Tudzież to nie lub i albo. Warto o tym pamiętać.