Kategorie
Błędy fleksyjne

Źdźbło – odmiana wyrazu

Dziś na Facebooku użytkownik spytał mnie o dopełniacz liczby mnogiej wyrazu “źdźbło”. Nie wiem, w jakim kontekście chciał tego przypadka użyć, ale niech będzie 🙂 Poniżej cała odmiana.

przypadek liczba pojedyncza liczba mnoga
mianownik źdźbło źdźbła
dopełniacz źdźbła źdźbeł
celownik źdźbłu źdźbłom
biernik źdźbło źdźbła
narzędnik źdźbłem źdźbłami
miejscownik źdźble źdźbłach
wołacz źdźbło źdźbła

Przypomniał mi się od razu celownik liczby mnogiej od wiadra (przyznajcie, że nigdy nie użyliście tego przypadka) 😉 A jakie są Wasze najbardziej zaskakujące odmiany poszczególnych wyrazów?

Kategorie
o tym i owym

“Tato” i jego liczba mnoga

Dzisiejszym wpisem wznawiam cykl odpowiedzi na pytania czytelników. Z góry przepraszam tych, którym nie odpisałam na wiadomości, czasem było to spowodowane brakiem czasu, ale również problemami z filtrowaniem poczty (wiadomości wysłane przez formularz z tego blogu często trafiały do folderu spam).

Otrzymałam taki e-mail:

Hej:) długą toczyłam dyskusję z kolegą (skończyła się kiedy nasze słowotwory przybrały absurdalne formy i zaczęły straszyć… albo bawić-nie pamiętam) o liczbę mnogą słowa “tato”. Wiesz może czy w ogóle istnieje, a jeśli nie, to dlaczego, skoro jest ich w końcu tak wielu? Czy muszą byc zawsze tylko “ojcami”?
pozdrowionka

Kinga

Przyznam, że Kinga ma dość popularny dylemat. Obecnie w języku polskim rzadko stosuję się liczbę mnogą “tatowie” (tak, taka jest poprawna wersja). Najczęściej są to właśnie ojcowie. A przecież na wywiadówkę mogło przyjść dziesięć mam i dwunastu tatów.  Nie zawsze muszą to być matki i ojcowie.

Poniżej przedstawiam odmianę liczby mnogiej.

przypadek liczba mnoga
mianownik tatowie
dopełniacz tatów
celownik tatom
biernik tatów
narzędnik tatami
miejscownik tatach
wołacz tatowie

Owszem, brzmi to dość nienaturalnie, ale tylko dlatego, że tak rzadko stosujemy liczbę mnogą w odniesieniu do naszych tatów 😉

Swoją drogą, mówicie “tata” czy “tato”?

Kategorie
o tym i owym

Postacie czy postaci?

Pamiętam jeszcze z czasów liceum, gdy ktoś próbował mi wytłumaczyć, że forma “postaci” jest bardziej literacka i to właśnie jej powinno się używać. Inni twierdzą, że tylko jedna z nich jest poprawna i że nie ma to z literaturą nic wspólnego. Jednocześnie gotowi są kłócić o swoją wersję i uzasadnienie… A jak jest naprawdę? Poniżej postaram się wytłumaczyć.

Zacznijmy od odmiany “postaci” w liczbie pojedynczej:

M. postać
D. postaci
C. postaci
B. postać
Ms. postaci
N. postacią

A jak to będzie z liczbą mnogą? Jak poprawnie brzmi mianownik l.m.? Mianowicie, obie formy są poprawne, jednakże językoznawcy, na przykład profesor Jan Miodek, skłaniają się ku formie “postacie”. I to nie tylko z liczebnikiem “dwie”, ale i “trzy” i “cztery”.

Mogłoby się wydawać, że forma “postaci” ma pierwszeństwo. W końcu mamy “miłości” i “śmierci”. Zatem dlaczego nie mamy dziś możliwości powiedzenia “miłoście” i “śmiercie”? Ponieważ zarówno miłość, jak i śmierć występują głównie w liczbie pojedynczej, w mnogiej sporadycznie. Dlatego też te formy wyparły te drugie (podobnie jest z naszymi “postaciami”). U Leśmiana czy Słowackiego spotkamy się jeszcze z takimi formami – “Bo we mnie wszystkie są dla niej miłoście jak gwiazdy” czy “Chodzą Śmiercie po słonecznej stronie”.

Zatem, zarówno “postaci” jak i “postacie” to formy prawidłowe. Wyjątkiem będą liczebniki “dwie”, “trzy” i “cztery” – wtedy stosujemy tylko formę “postacie”.

Kategorie
Błędy fleksyjne częste błędy

Złodziei czy złodziejów?

Jest wiele wyrazów w języku polskim, które rzadko używane są w poszczególnych przypadkach. Dlatego też, gdy taki przypadek zastosujemy,  brzmią dziwnie. I nic z tym fantem nie zrobimy – w końcu i tak rzadko będziemy odmieniać wiadro w celowniku. Podobnie jest, jeśli konsekwentnie nie odmieniamy wyrazów, które odmienione być powinny.

Może brzmi to banalnie i jest oczywiste, ale taka jest prawda i warto o tym pamiętać podczas kolejnego zastanawiania się “czy moje nazwisko się odmienia“?

I właśnie takim wyrazem jest złodziej w liczbie mnogiej w dopełniaczu i w bierniku. O jego odmianę zostałam ostatnio poproszona. Mogłoby się wydawać, że nie ma tu żadnych problemów, bo odmieniamy standardowo, według zasad języka polskiego. Brzmi to jednak dziwnie.

Ale dobrze, przejdźmy do konkretów:

jak brzmi złodziej w dopełniaczu i bierniku liczby mnogiej?

[important]złodziei i złodziejów – obie formy są poprawne [/important]

Podobnie jak meczy i meczów oraz pokoi i pokojów.

Brzmi dziwnie, ale taka jest prawda 🙂

Przypadek LP LM
M złodziej złodzieje
D złodzieja złodziei/złodziejów
C złodziejowi złodziejom
B złodzieja złodziei/złodziejów
N złodziejem złodziejami
Ms złodzieju złodziejach
W złodzieju złodzieje

I wszystko jasne.

Kategorie
Błędy fleksyjne o tym i owym

Meczy czy meczów?

Właściwie to nie da się jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie zawarte w temacie. Forma “meczów” jest poprawna i to nie ulega wątpliwości. Problem zaczyna się w momencie zastanowienia się nad wariantem “meczy”, który dość często pojawia się w prasie i w telewizji. Historycznie forma “meczy” jest poprawna. Spółgłoska -cz była kiedyś miękka. Prawidłowo dopełniacz brzmiałby więc “meczi”. -cz uległo jednak stwardnieniu, wiec -i przeszło w -y. Na tej samej zasadzie mówimy dziś “rzeczy”, “wierszy” itp.

Jak widać więc, forma “meczy” powinna znajdować się w słownikach obok “meczów”, jednakże tak nie jest. W niektórych słownikach się pojawia obok,  w niektórych jako forma przestarzała lub potoczna, a czasem nie pojawia się wcale.

Skłaniajmy się więc raczej ku formie “meczów”, aby uniknąć nieporozumień.

 

Kategorie
Błędy fleksyjne częste błędy

Pokoi czy pokojów?

Dziś będzie bardzo krótko, odpowiedź brzmi – obie formy są poprawne.

Możemy zatem mówić, że “szukamy wolnych pokojów” oraz “nigdzie nie było wolnych pokoi”.

Forma “pokoi” nadal utrzymuje się w języku polskim ze względów historycznych, ponieważ -j było kiedyś miękkie. Stąd też odmiany słoń-słoni, gość-gości (a nie słoniów itp.). Doszło jednak do stwardnienia tej głoski i pojawiły się formy z końcówką -ów – typową końcówką twardotematową, np. dom-domów.

Najprawdopodobniej z biegiem czasu odejdzie się od formy “pokoi” i w słownikach pozostanie wyłącznie forma “pokojów”. Na razie możemy jednak mówić i pisać dwojako.

Zajrzyj na odkurzający.pl.