Kategorie
o tym i owym

Chrześniak czy chrzestniak?

Zastanawialiście się nad tym, dlaczego mówimy [chrześniak] skoro chrzest? Skoro mamy chrzestnych?

Otóż wynika to z uproszczenia grup spółgłoskowych “st + ni”, jest ona bowiem trudna do wymówienia i sprawiała dość duży kłopot. Została więc zredukowana do “ś + ni”. Stąd też nie powiemy już dziś “chrzestniak”, “chrzestniacy”, “chrzestniaczka” a “chrześniak” czy “chrześniacy” i “chrześniaczka”. I taka jest już teraz norma. Co prawda, “chrzestniacy” pojawiają się jeszcze w Nowym słowniku poprawnej polszczyzny, ale już w Nowym słowniku Ortograficznym PWN-u nie.

Warto się zastanowić nad tym, dlaczego analogicznego uproszczenia nie uzyskała grupa spółgłoskowa w “chrzestnych”. Mimo że czasem z niedbalstwa zdarza nam się mówić [chrześni], to jednak poprawną formą są chrzestni. Może potrzeba jeszcze trochę czasu.

Przyjrzyjmy się też innym przypadkom chrztu.

przypadek liczba pojedyncza liczba mnoga
mianownik chrzest chrzty
dopełniacz chrztu chrztów
celownik chrztowi chrztom
biernik chrzest chrzty
narzędnik chrztem chrztami
miejscownik chrzcie chrztach
wołacz chrzcie chrzty

Tutaj również doszło do uproszczenia, gdyż inaczej musielibyśmy mówić chrzstu, chrzstowi, chrzstem, chrzście. A zbitki spółgłoskowej chrzst- nie wymówi bez trudu chyba nawet Czech, dla których takie twory są bardziej popularne 🙂

Zobacz więcej: Wyjaśnienie RJP

Kategorie
Trudna sprawa

Czemu poszedłem, a nie poszłem? poszłam a nie poszedłam?

Pewnie wielu z was zastanawia się nad tym dlaczego używa się formy męskiej – poszedłem, a żeńskiej poszłam.

Już spieszę z wyjaśnieniem.

Wykształcenie się takich form jest uwarunkowane historycznie. Wraz z rozwojem języka polskiego wyrazy poszedłem i poszłam ulegały ewolucji.

Forma poszedł pierwotnie wyglądała tak – *poš?dl? (? – to jer wygłosowy słaby, zgodnie z zasadami zanikł, a jer mocny – ? – w środkowej sylabie przeszedł w pełną samogłoskę e, stąd “poszedł” oraz zbudowane na niej formy 1. i 2. osoby l.p.), Forma żeńska poš?dla po zaniku jeru słabego ? przekształciła się w poszdła, a następnie grupa spółgłoskowa szdł uległa uproszczeniu i powstała forma poszła oraz poszłam, poszłaś.

Więcej na ten temat TUTAJ.

A teraz wyjaśnienie dla tych, którzy nie wiedzą, o czym pisałam 🙂

* Jery były półsamogłoskami. Wyróżniamy jery miękkie ? i jery twarde ?. Oba mogły być zarówno słabe, jak i mocne. Jery słabe znajdowały się w wygłosie np. dom? oraz w zgłosce, która poprzedzała sylabę z pełną samogłoską lub jerem w pozycji mocnej, np. d?va. Jery mocne znajdowały się w sylabach poprzedzających zgłoskę z jerem słabym.

* Jery mocne mogły przejść w samogłoskę e lub pozostawić miękkość.

Więcej na ten temat TUTAJ.